Текстот е на L.A. Kauffman, долгогодишна grassroots организаторка и новинарка за социјалните движења. Оригиналниот текст се објави во списанието по социологија на универзитот Беркли. 

Донесувањето на одлуки по пат на консензус доминираше во социјалните движења 40 години. Ајде да се обидеме со нешто поинакво.

pict39
                                                                         Собрание на Окупирај го ВолСтрит во Њу Јорк

Донесувањето одлуки по пат на консензус, како процес во кој групите доаѓаат до согласност без гласање, веќе 40 години е централна одлика на движењата кои превземаат директна акција – од анти-нуклеарното движење во 70тите преку движењето за глобална правда на почетокот на новиот милениум до Окупирај го Волстрит (Occupy Wall Street) во 2011 г.

Наместо гласање за или против некој контроверзен план, групите кои донесуваат одлуки со консензус се стремат кон кристализирање на планот за да е прифатлив за сите. Во еден извадок од интернет страницата на Собранието на Њујорк во врска со структуралниот израз на движењето Окупирај,се вели се вели: „Консензусот е креативен мисловен процес: Кога гласаме, одлучуваме помеѓу две алтернативи. Со консензус, земаме проблем, ги проценуваме ентузијазмот, идеите и стравовите поврзани со него, и синтетизираме предлог кој најдобро се совпаѓа со сечија визија.“

Застапниците имаат голема верба во процесот на консензус. Тие аргументираат дека е суштински подемократски од другите методи, и дека поттикнува радикална трансформација, и внатре во движењата и во нивните односи со пошироката реалност. Како што е опишано во прирачникот за акции за една акција за затворање на Волстрит во 1990 г, на Денот на планетата Земја, што вклучувало и блокади на влезот на Берзата и довело до околу 200 апсења, „Консензусот во најдобар случај кооперативен модел за постигнување на заедништво на групата, суштински чекор во создавањето на култура која ја вреднува кооперацијата повеќе од компетицијата.“

 

EDWA-graphic
                                                                           Пропаганден плакат за собирот пред ВолСтрит, 1990 година.

Сепак малкумина го знаат потеклото на процесот, но еве приказна што би фрлила интересно и изненадувачко светло врз неговите бурни манифестации во реалниот свет. Одлучувањето преку консензус за првпат влегува во светот на grassroots активизмот за време на летото 1976 г, кога група на активисти кои се нарекувале Сојузот Кламшел (Clamshell Alliance)  почнале со кампања на директна акција против планираната нуклеарна централа Сибрук (Seabrook).

Многу активисти во тоа време биле и повеќе од свесни за она што феминистичката писателка Џо Фриман славно го нарекла „тиранијата на бесструктуралноста“. Тенденцијата  за потполно напуштање на структурата во името на спонтаноста и неформалноста  на некои од движењата во раните 70ти, се покажало не само нефункционално, туку и недемократско. Одлуките сепак се донесувале, но без процес на претходно согласување и без никаков отчет.

Организаторите на „Школката“ (the Clam),  како што често ја нарекувале, биле желни да изнајдат процес кој би ги сопрел стапиците на бесструктуралноста, без да прибегне кон хиерархија. Два члена на персоналот на КСЗП – Комитетот за служба на американските пријатели (AFSC – American Friends Service Committee), долгогодишната и широко позната организација за мир и правда, филијала на Заедницата на пријатели, или Квакери, предложила консензус.  

Со ова, тие не мислеле на неформален процес на градење на широка внатрешна согласност како што се употребувала, на пример, од страна на револуционерната група за граѓански права –  СНКК – Студентски ненасилен координативен комитет (SNCC – the Student Nonviolent Coordinating Committee) од раните 60ти. Процесот на консензус присвоен од „Школката“ бил многу поформален, и Како што историчарот А. Пол Хер објаснува:

Преку 300 години членовите на Заедницата на пријатели (Квакери) донесувале групни одлуки без гласање. Нивниот метод е изнаоѓање на „чувство за пресретнување“ што подразбира консензус на сите инволвирани. Идеално консензусот не е едноставно „едногласност“ или мислење кое сите по случајност го делат, туку „заедништво“: повисока вистина што расне од согледувањето на дивергентните мислења и ги сплотува сите.

418iBpHqeDL._SX373_BO1,204,203,200_
Водич за Квакерски практики, издадена во 1943г.

Ова заедништво, според нив, има духовен извор: во рамките на Квакерската теологија, процесот е всушност манифестација на божественото. Како што објаснува „Водич за Квакерски практики“ од 1943 г, „Принципот на корпоративното водење, според кое Духот може да ја вдахнови групата како целина е централен. Бидејќи постои само една Вистина, нејзиниот Дух, доколку е следен, ќе создаде заедништво.“ Процесот на консензус, на крајот ќе доведе до одлука, со други зборови, бидејќи дискутирањето, слушањето и чекањето конечно ќе ја откријат Божјата волја. Трпението ќе доведе до Вистината.“

Ова религиозно јадро е изоставено кога консензуалното одлучување навлегло во светот на секуларниот активизам. Квакерите, по правило, не ја наметнувале својата вера, и двајцата организатори од Комитетот за служба на американските пријатели кои работеле на анти-нуклеарната кампања во Сиброк – Суки Рајс и Елизабет Бродман – не биле исклучок. Тие воопшто не се обидувале да ја наметнат сопствената религија на групата.

Тие го вовеле нивниот одлучувачки метод бидејќи им се чинело дека добро се вклопува во поголемото движење кое тежнеело кон инклузивни и суштински демократски форми на одлучување, како и со филозофијата на ненасилство, според која човекот се обидува да ги разбере поривот и мотивот на неговиот противник. „Во консензус, групата не превзема никаква акција за која сите нејзини членови не се согласиле.“, објаснува еден прирачник за акција на Кламшел, со накосени букви за да го истакне она што е клучно: дека сечиј глас е важен.

Процесот брзо се проширил во дел од активистичката левица кои ја прифатиле директната акција како централна во нивната стратегија. Некои го нарекувале „феминистички процес“, бидејќи навидум ги отелотворувал феминистичките идеали на учество, инклузија и егалитаријанизам. Рајс се сеќава: „(Луѓето) немаа поим дека Кламшел ќе стане прототипот на кој сите други групи ќе се надоградуваат, не им паѓаше ни на памет.“

Но до крајот на 1980тите, моделот Кламшел – обединувајќи одлучување преку консензус, групирање по афинитети и координативен совет на гласноговорници – бил цврсто етаблиран како доминантна структура на grassroots организациите со директни акции во САД.

Но додека Рајс и Бродман внимавале да исклучат било каква експлицитна теологија од нивните тренинзи за консензус, нешто од неговото религиозно потекло сепак се задржало во процесот – вклучувајќи и длабока вера во неговата правилност, одредена побожност во неговата имплементација, и тенденција на третирање на тврдењата од консензусот како темелни вистини.

Еден прирачник од 1987, напишан од два основачки членови на „Храна, не бомби“ (Food, not bombs)  С.Т. Лоренс Батлер и Ејми Ротштајн, – „За конфликтот и консензусот“, ги кодифицирал многуте тврдења направени во негово име, помеѓу кои централна била декларацијата дека „формалниот консезус е најдемократскиот процес на одлучување.“

Ова догматско тврдење, прикажано како фактичко, можело да се слушне во скоро секое движење кое се приклонило кон вакво одлучување во наредните години. Убедувањето дека консензусот предизвикува подемократски исходи од било кој друг метод се повторувало како катехизам. „Целта на консензусот“ продолжува прирачникот,  „не е селекцијата на неколку мислења, туку развојот на една одлука која е најдобра за целата група. Тој е синтеза и еволуција, не натпревар и попуштање под притисокот. “ 

the take stillВо пракса, процесот често служел добро во помали групи, вклучувајќи ги и групите според афинитети кои често се формирале за поголеми акции. Но, кога се работело за поголеми групи, процесот бил оптоварен со потешкотии од самиот почеток.

За време на блокадите во Сибрук, во 1977 г, каде консензусот бил за првпат применет во склоп на толку голема акција, советот на гласноговорници го поминал речиси целото време пред да му биде наредено да го напушти местото, затрупан во исцрпни дискусии за ситни проблеми. Слична динамика се одиграла и на „Окупирај го Волстрит“ (Occupy Wall Street) речиси четвртина век подоцна, каде генералното собрание потфрлило во адресирањето на секојдневните потреби на кампот.

Иако „За конфликтот и консензусот“ ги уверувал организаторите дека „формалниот консензус инхерентно не одзема многу време“, искуството покажало нешто друго. Процесот ги фаворизирал оние со најмногу време, бидејќи состаноците имале тенденција да се одолговлекуваат со часови; во теорија консензусот можел да ги вклучи сите во сите промислувања, во пракса, процесот најмногу ги фаворизирал оние кои можат да посветат неограничено време на движењето – и направил комплетно учество невозможно за оние со секојдневни животни обврски надвор од нивниот активистички ангажман.

Движење по движење, се разобличувал фактот дека процесот има тенденција да посветува огромно внимание и да им дава тежина на проблемите на неколку дисиденти. Во најчистата форма на консензус, блок од една или две индивидуи можел да ја доведе целата група до застој.

Понекогаш, ова ги присилувало групите да се занимаваат со значајни прашања кои мнозинството инаку би ги игнорирало, што навистина би можело да биде моќно и трансформативно. Но во исто време, тоа постојано ги овластувало провокаторите и вечно незадоволните да го заробат вниманието на групата и да ја парализираат работата, дури и во случаи кога групи усвојувале модификации на строг консензус, каде супер-мнозинствата имале моќ да ги надгласаат помалите блокови.

Консензусот може лесно да се попречи од оние кои постапуваат нечесно. Но исто е и процес кој е несоодветно опремен да се справи со несогласувања кои изникнуваат од ривалски интереси, наместо од обични разлики во мислењето. Вметнатата розева идеја дека до заедништвото и согласноста секогаш може да се дојде, доколку групата е желна да дискутира и да преиначува еден предлог доволно, е наивно размислување, апстрахирано од грубата и валкана реалност на политичките преговори.    

317-consensus
                       “Изгледа дека имаме консензус.”

Групите се задржуваат на вкоренети практики делумно затоа што тие им помагаат да го зацврстат нивното чувство на идентитет. Комплексната литургија на процесот на консензус – почнувајќи од специјализираниот јазик и улоги („фацилитатори“, „набљудувачи на енергијата во групата“ и други) до комплицираните сигнали со раце („up twinkles“- кревање и мрдање на прстите на двете раце нагоре, „down twinkles“ – кревање на двете раце нагоре, но мрдање на прстите надоле, со горниот дел на шаката свртен кон напред, и слични) – функционирал не само за да сигнализира и да консолидира чувство на припадност на одредена традиција, туку и да го придвижи процесот на одлучување.

И бидејќи процесот на консензус е означен од самиот старт не само поради неговите религиозни корени туку и поради културните, таа традиција е задоена со „белото“. Сојузот Кламшел, на крајот на краиштата, била убедливо бела организација која ги соединувала белите жители од крајбрежјето на Њу Хемпшир со белите Квакери и низа на бели радикали од Бостон и пошироко, за акции во белите рурални региони.

Mалку од групите што прифатиле носење на одлуки врз база на консензус во декадите што следеле биле толку чисто еднобојни како „Школката“, и употребата на овој процес е едвај доволна да ги објасни причините за расните поделби во активистичките заедници. Но одново и одново, обоените активисти (аctivists of color) согледувале дека употребата на консензусот во групите каде што се практикува директна демократија, а се доминантно бели, е алиенирачка и дестимулирачка, и догматското инсистирање на консензусот како насушно потребен и супериорен од страната на белите активисти било заслужно за продлабочувањето на потешкотиите во мултирасните соработки и градењето на сојузи.

На кампусот на анти-апартхејд движењето во средината на 80-тите г, на пример, употребата на консензус била причина за големи поделби на Универзитетот во Калифорнија – Беркли,  помеѓу предоминантно белата Кампања против Апартхејдот – КПА (CAA – Campaign Against Apartheid) и Обединети обоени луѓе – ООЛ (United People of Color), мултирасна студентска група. Организаторката на Обединетите обоени луѓе (UPC), Патриција Ватијон во тоа време објаснува: „Почуствувавме дека беше недемократски да ги одржуваме овие долги состаноци – четири часа, осум часа, – кога, јас имам работи за правење, другите студенти не се активни само во своите организации, но не можат да трошат часови и часови на Спраул (студентско збирно место), а тоа беше единствен начин да можеш да се внесеш или да обезбедиш лидерство.“

Студентски протест во Беркли, Калифорнија, 1990г.
                                  Студентски протест против апартхејдот во Беркли, Калифорнија, 1990г.

ООЛ предложиле промена во методот на носење на одлуки врз база на репрезентативност – но  КПА верувајќи дека консензусот е безусловно подобар и порадикален, одбиле. Двајца активисти на ООЛ, Суми Чу и Роберт Весли, подоцна напишале: „Како резултат, планирањето на состаноци и политички акции… стана практично лишено од партиципација на обоените студенти, во името на донесувањето на одлуките врз база на хипердемократско (исклучиво консензуално) радикално одлучување.“

Две декади подоцна, слични иако помалку акутни тензии се создале при приливот на бели активисти во Њу Орлеанс, веднаш по Ураганот Катрина, со намера да учествуваат во помошта „Заеднички Основи“ „со однапред утврден концепт дека колективите користат консензус како процес за донесување на одлуки, “ според учесниците Сју Хилдербренд, Скот Крау и Лиза Фитиан.

Локалните црни активисти преферирале поинакoв начин на решавање, во кое „групата се себе-дефинира и колективно го воспоставува носењето на одлуките,“ особено бидејќи „процесот на консензус донесен од белите активисти збуни многу членови на заедницата, кои често беа незапознаени со ‘правилата’ на учество. “

Се разбира, иронијата овде, е тоа што активистите го усвоиле консензусот како дел од пошироките стремежи да се структуира светот кои тие се надевале да го создадат – со претпоставка дека нема да биде толку расистички oдреден како што е праксата со процесот на консензус. Долго време постоел длабок копнеж во сржта на тој замислен проект, копнеж за вид на заедница и поврзаност која инаку недостасува во животите на учесниците во мноштво од движењата.

По „Окупирај го Волстрит“, каде што процесот со консензус завршува толку дисфункционално, Џонатан М. Смакер прашува каква улога можел да одигра овој копнеж во неправедното пренасочување на практиките во социјалните движењa:

Започнав да се прашувам, дали зголеменото чувство на интегриран идентитет беше “утопија” која што многу од моите соработници jа бараа? Што ако, работата која ни недостасуваше – работата по која копнеевме најмногу – беше чувство за интегрирано искуство во кохезивна заедница т.е. непроменет животен свет? Што ако овој копнеж беше толку моќен што можеше да го засени поривот да предизвикаме поголеми политички промени?

Во период од четириесет години примарната привлечност на консензуалниот процес била ветувањето дека е темелно подемократичен од другите методи. Ова ветување било одново и одново повторувано како догма. Но ако се соочиме со вистината: реалните докази се нестабилни во најдобар случај. Можеби причината што издржал толку долго во активистичките кругови покрај евидентните практични потфрлања е во неговиот теолошки карактер пренесен од Квакерските религиозни практики и начинот на кој ја адресира длабоката желба за трансцедетално групно единство и „поголема вистина.”

Четириесетгодишната истрајност на консензусот била благодарение на верба, но со сигурност дојде време за негово одметнување. Побожноста и навиката се лоши причини да се задржи и употребува процес чии придобивки се повеќе фиктивни одошто реални. Освен во малубројни групи, процесот на консензус е обемен, неинтересен, заморен и неефективен. Постојат многу сеопфатни, одговорни алтернативни методи кои се достапни за демократско донесување на решенија. Ако сакаме да го промениме светот, тогаш ајде да ги избереме оние што функционираат.

Превел: Ѓорги Пулевски.